Çalışanların Gözünden İş-Yaşam Denklemi: Türkiye Verileri Ne Diyor?

Ama artık hepsinin aklında yalnızca yapılacaklar listesi yok! Aile yemekleri, kaçırılan okul etkinlikleri, kendilerine bir türlü ayıramadıkları zamanlar da var… Çalışma hayatı değişiyor ve bu değişimin nabzını tutmak isteyen Pluxee, 2025 yılında Ipsos iş birliğiyle 10 ülkede 8.700'den fazla çalışanla kapsamlı bir araştırma yürüttü. İş Dünyasında Bağlılığın Yeni Tanımı araştırmasında Türkiye'den gelen bulgular, iş ile yaşam arasındaki dengenin bugün çalışanlar için ne anlam ifade ettiğini çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.

%60 "İş Hayatımın Önemli Bir Parçası Ama Tek Odağım Değil" Diyor

Türkiye'deki çalışanların çoğunluğu (%60) işlerini yaşamlarının önemli ama tek belirleyici unsuru olarak görmüyor. Bu oran, iş-yaşam dengesi tartışmalarına bambaşka bir perspektif katıyor: Çalışanlar işten kaçmıyor, onu hayatın doğal bir parçası olarak konumlandırıyor; ancak o parçanın tüm alanı kaplamasına da izin vermiyor.

Türkiye verileri bu noktada global ortalamadan belirgin biçimde ayrışıyor. Global ölçekte çalışanların %19'u "İşim hayatımın merkezinde" derken, bu oran Türkiye'de %35'e yükseliyor. Öte yandan "Kendime zaman ayırabildiğim sürece herhangi bir işte çalışabilirim" diyenlerin oranı global ortalamanın (%10) altında kalarak %5'te seyrediyor. Bu tablo, Türkiye'deki çalışanların işe verdikleri önemi küçümsemediğini; fakat işi daha geniş bir yaşam tablosunun içine yerleştirdiğini ortaya koyuyor.

Aile ile Zaman Geçirme İsteği Ön Planda

Araştırmada çalışanlara "Haftada fazladan 4 saatiniz olsaydı ne yapardınız?" sorusu sorulduğunda, Türkiye'deki katılımcıların %31'i "Ailem ve sevdiklerimle daha fazla vakit geçirirdim" yanıtını verdi. Bu oran, listede açık ara birinci sıraya oturdu; sağlıklı kalmak için egzersiz yapmak (%19) ve ek gelir için çalışmak (%16) onu takip etti.

Bu veri, Türkiye'de çalışan refahı kavramının ücret veya terfiden çok ilişkisel bağlarla tanımlandığını gösteriyor. Nitekim araştırmada "Hayatı iyi yapan en önemli faktör" sorusuna verilen yanıtlarda da benzer bir tablo karşımıza çıkıyor: Çalışanların %54'ü "Etrafımda harika insanlar var" ifadesini birinci sıraya yerleştiriyor; kendine zaman ayırabilmek (%42) ve iyi hissetmek (%41) onu izliyor. "Yeterli param var" ifadesi ise %19 gibi oldukça düşük bir oranla listenin sonunda kalıyor. Yani ülkemizdeki yaşam kalitesi algısının temelinde ilişkiler, kişisel iyilik hâli ve zaman yönetimi üçlüsünün baskın olduğu açıkça görülüyor. Bu üçlü, çalışanların bir şirketi değerlendirirken yalnızca maaş ve kariyer fırsatlarına değil; zamanlarını nasıl kullandıklarına ve bu zaman içinde kime ne kadar alan açabildiklerine de baktığına işaret ediyor. Bu doğrultuda esnek çalışma modellerin ya da yemek kartı gibi yan hakların bir lüks değil, çalışanın gözünde kuruma duyduğu bağlılığı doğrudan besleyen somut göstergeler olduğunu söyleyebiliriz.

"Dengeli Bağlılık" Kavramı: Sınırlarını Koruyarak Adanmak

Pluxee araştırmasının ortaya koyduğu en özgün kavramlardan biri "dengeli bağlılık." Bu kavram, çalışanların işlerine hem değer verdiğini hem de bu bağlılığı kendi yaşam sınırlarını çiğnemeden sürdürdüğünü ifade ediyor. Araştırma, çalışanların işe katılım düzeylerini de mercek altına aldı. Türkiye'deki çalışanların %58'i "Elimden geldiğince çok çalışırım" derken, %17'si "Yöneticimin söylediklerini yaparım ama gerekirse sınır koyarım," %19'u ise "Sözleşmemde yazanları yaparım, fazlasını değil" diyor. Bu tablo, çalışan bağlılığının tek boyutlu bir kavram olmadığını, geniş bir yelpaze üzerinde konumlandığını açıkça gösteriyor. Bu veriler bağlılığın bir şirketin dayatmasıyla gelişen bir "ya hep ya hiç" olarak tanımlanabilecek bir tutum olmadığını gösteriyor. Çalışanın sınır koyması kurumsal sadakatsizliğin değil; sağlıklı, sürdürülebilir ve uzun vadeli bir bağlılığın işareti olabilir. Bu farkı anlayan şirketler, çalışan deneyimi tasarımlarını da buna göre şekillendiriyor; kişiye özel esneklik seçenekleri, bireysel kariyer yolları ve bütüncül destek mekanizmaları sunuyor.

İş Motivasyonu Konusunda Pozitif Bakış Hâkim

Türkiye'deki çalışanların işe gitme motivasyonuna bakıldığında tablonun çoğunlukla olumlu olduğu görülüyor. Araştırma verilerine göre çalışanların %59'u çalıştıkları yeri , ekip arkadaşları ve iş ortamını motivasyon kaynağı olarak görürken, %50'si yaptığı işi sevdiğini ifade ediyor. Bu oranlar birçok gelişmekte olan ekonominin ortalamasının üzerinde seyrediyor. Bununla birlikte ekonomik gerçekler de göz ardı edilemiyor: Çalışanların %41'i "Faturaları ödemek için işe gitmek zorundayım" diyor. Bu, çalışan motivasyonunun yalnızca içsel güdülerle şekillenmediğini; maddi güvencenin hala temel bir zemin oluşturduğunun en büyük göstergesi.

Araştırma bulgularını bir arada değerlendirdiğimizde ortaya çıkan tablo, hem çalışanlar hem de şirketler için yeniden düşünmeyi davet ediyor. Türkiye'deki çalışanlar işlerine değer veriyor, kurumlarına bağlanmak istiyor; ancak bu bağlılığı kendi hayatlarından, ailelerinden ve kişisel anlamlarından kopararak inşa etmeyi reddediyor. Araştırmayı detaylı olarak incelemek isterseniz Spotify podcastimizi takip edebilirsiniz: Sessiz İstifa mı Dengeli Bağlılık mı? Çalışanlar Ne İstiyor?