Risk Analizi Nedir, Neden Yapılır?

İşletmelerin sürdürülebilir şekilde büyümesi, iş güvenliğinin sağlanması ve karşılaşılabilecek olumsuzlukların önceden tespit edilmesi için yapılan en önemli çalışmalar arasında risk analizi yer alır. Peki tam anlamıyla risk analizi nedir, neden yapılır? Merak edilen soruların yanıtlarını bu yazımızda kaleme aldık. Gelin detaylarına birlikte bakalım.

Risk Analizi Nedir?

Risk analizi, bir işletme, proje veya faaliyet kapsamında oluşabilecek tehlikeleri ve bu tehlikelerin olasılık ile etkilerini sistematik şekilde değerlendirme sürecidir. En genel tanımıyla bir işletmenin faaliyetleri kapsamında ortaya çıkabilecek olası tehlikeleri tespit etmek ve değerlendirmek için yapılır. Böylece potansiyel tehditlere karşı önceden önlem alınarak sistematik bir plan çıkarılabilir. Risk analizi sayesinde kuruluşlar, karşılaşabilecekleri olumsuz durumları önceden görür ve gerekli önlemleri alır. Risk analizi yalnızca iş güvenliği açısından değil, finansal yönetim, proje planlaması, kurum stratejisi veya operasyonel süreçlerin tümü için de uygulanabilir. Bu nedenle hem bireysel hem de özel sektör işletmeleri için temel bir yönetim aracıdır. Her işletmenin kendi bünyesinde yapması gereken analizler arasında da yer alır.

Risk Analizi Neden Yapılır?

Merak edilen sorulardan biri de risk analizi neden yapılır, sorusudur. Risk analizinin yapılmasının birden fazla nedeni bulunur. Bunların temelinde ise olası risklere karşı önceden önlem alınması yatar. En önemli risk analizi amaçları aşağıda verildiği şekilde sıralanabilir:

• Risk analizi, işletmenin veya dışında oluşabilecek tehlikeleri erkenden fark edebilmeyi sağlar. Böylece beklenmedik durumlar karşısında hazırlıksız yakalanmazsınız.
• Yangın, kaza, altyapı arızası, finansal dalgalanma gibi riskler hem ekonomik kayıplar hem de iş gücü kaybına neden olabilir. Önceden yapılan risk analizi sayesinde bu kayıpları minimize edebilirsiniz.
• Risk analizi, iş sağlığı ve güvenliği açısından zorunlu bir çalışmadır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği her işletme düzenli olarak risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür. Böylece önceden önlemler alınmalıdır.
• Yönetim kadroları için de risk analizi yapılmalıdır. Daha güçlü ve veri odaklı kararlar almayı sağlayan risk analizi, stratejik planlama için olmazsa olmazlar arasındadır. Böylece yönetim stratejilerinin başarılı olmasının temelinde risklerin doğru değerlendirilmesi yer alır.
• Risk analizi kriz yönetimini kolaylaştırmak için de yapılmalıdır. Doğru yapılmış bir analiz, kriz anında izlenecek adımları belirler ve sürecin daha kolay yönetilmesini sağlar.

Risk Analizi Nasıl Yapılır?

Risk analizi sürecinde risklerin tespiti ve planlama aşamaları titizlikle yürütülmelidir. Buna göre risk analizi raporu aşağıda verilen adımların takip edilmesiyle yürütülebilir.

1. Risk yönetimi yaparken, ilk olarak olası tehlikelerin ve belirsizliklerin analiz edilmesiyle işe başlamalısınız. Böylece bir yol haritası oluşturmalı ve proje veya süreçte risk yaratabilecek unsurları tespit etmelisiniz. Bunu yaparken hem iç hem dış çevreyi değerlendirmeniz önemlidir.
2. İş yerinde farklı departmanlar içinde her bölüm için ayrı bir risk analizi yapmanız gerekir.
3. Değerlendirilen risklerin olasılık ve etkisini değerlendirmelisiniz. Yani belirlenen tehlikelerin gerçekleşme ihtimali ve gerçekleştiğinde oluşacağı etkiyi analiz ederek genel bir değerlendirme yapmanız gerekir. Böylece riski düşük, orta veya yüksek olarak belirleyebilirsiniz.
4. Bir risk tespit edilirse ortadan kaldırılmalı, kaldırılmıyorsa etkisi azaltılmalıdır.
5. Riskleri önceliklendirmek de bu aşamada önemlidir. Bir öncelik sırası yaparak hangi risklere önce müdahale edilmesi gerektiğini belirleyerek harekete geçebilirsiniz.
6. Hazırlanan planlar gerektiği zaman işverenler tarafından uygulanır. Gerekli yöntemler belirlenir ve harekete geçilir. Bu konuda ilgili kişilere eğitimler verilerek gerekli yatırımlar yapılır.
7. Risk analizi bir defa yapılıp bırakılmaz. Süreçler, çalışanlar, makineler yenilendikçe sürekli olarak güncellemelerin yapılması gerekir. Böylece her zaman güncel kalınarak risklere karşı  güvence sağlanır.

Risk Analizi Yöntemleri

Risk analizi, farklı sektörlerde farklı büyüklüklerdeki işletmelere uygun çeşitli yöntemlerle yapılır. Birden farklı risk analizi metotları bulunur. Bunlar kantitatif ve kalitatif olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. İş güvenliğinde kabul gören risk analizi yöntemleri sadece bunlarla sınırlı değildir. Bu yöntemler şu şekilde sıralanabilir:

• Kantitatif (Nicel) Risk Analizi: Niceliksel yöntemler ile risk değerlendirmesi yapılmasıdır. Sayısal veriler esas alınarak değerlendirilir. Finansal projeler, büyük ölçekli yatırımlar ve mühendislik çalışmalarında yaygın bir şekilde kullanılır.
• Kalitatif (Nitel) Risk Analizi: Sayısal veriler yerine uzman görüşlerine başvurulur. Deneyim ve gözlemler değerlendirilir. Basit ve hızlıdır, riskler küçük - orta - yüksek şeklinde sınıflandırılır.
• Tehlike ve İşletilebilirlik Analiz Metodu (HAZOP): Kimya, petro-kimya, enerji ve üretim tesislerinde kullanılan ileri düzey bir yöntem olarak bilinir. Ekip çalışması ile yürütülür. Operasyonel hatalar ve tehlikeler tespit edilir.
• SWOT Analizi:  Stratejik planlama için kullanılır. Şirketin güçlü, zayıf yönleri belirlenir, fırsat ve tehditleri ortaya konulur.
• Hata Türü ve Etkileri Analizi (FMEA): Bir sistem içinde oluşabilecek arıza türleri ve etkileri değerlendirilir. Otomotiv, savunma, elektronik ve üretim sektörlerinde yaygın olarak kullanılır. Her risk için Risk Öncelik Sayısı (RÖS) hesaplaması yapılır. 
• Fine-Kinney Analiz Metodu: Olası tehlikelerin gerçekleşmesi halinde insan, iş yeri ve çevrede oluşabilecek hasarın etkisi değerlendirilir.

Risk ne olursa olsun, alınan önlemler doğrultusunda işveren ve çalışan birlikte hareket ederek olumsuz sonuçların önüne geçebilir.

Risk Analizini Kimler Yapmalıdır?

Risk analizi raporu işverenler başta olmak üzere pek çok kesimi ilgilendirmektedir. İşverenlerin oluşturduğu ekipler tarafından yapılan risk analizleri raporları; iş yerindeki temsilciler, iş güvenliği uzmanları, birim temsilcileri ile işveren veya işveren vekili tarafından hazırlanabilir ve değerlendirilebilir.