Performans Değerlendirme Yöntemleri ve Ölçekleri Nelerdir?

Şirketler, çalışanlarını çeşitli yan haklar, özel gün hediyeleri, geniş kapsamlı sağlık sigortaları gibi konularla ödüllendirdiği gibi belli zaman aralıklarında performanslarını değerlendirerek onlara prim vermeyi de unutmaz. Çoğunlukla orta ve büyük ölçekli şirketlerde görülen performans değerlendirme süreçleri, kurumlarca belirlenen kriterler ve yöntemlerle yılda bir kere gerçekleştirilir. Bu yazıda çalışan ve işverenleri aynı oranda ilgilendiren performans değerlendirmesi nedir, süreçte hangi ölçekler yer alır ve bunların önemi nedir, sorularının detaylı cevabını bulabilirsiniz.

Performans değerlendirme nasıl yapılır, sorusunun cevabı içinde yer alan kıstaslar; derecelendirme, davranışsal değerlendirme, grafik değerlendirme ve sıklık değerlendirme ölçekleri olarak sınıflandırılır. Aşağıda her birinin anlamını görmeniz mümkün.

Derecelendirme Ölçekleri 

Bu performans değerlendirme ölçeği türü, çalışanların belli bir kriter ya da yetenek üzerinden puanlandığı bir sistemi ifade eder. Yöneticilerin, astlarını hızlı ve sistematik olarak değerlendirmesine yardımcı olan bu performans değerlendirme ölçeği, çoğunlukla 1-5 ya da 1-10 arası değerleri içerir. Kişisel yargılar sürece dahil edilmediği takdirde, çalışanların takım koordinasyonuna yatkınlığı ve problem çözme becerileri son derece verimli şekilde değerlendirilebilir.

Davranışsal Değerlendirme Ölçekleri 

Davranışsal bir perspektif sunan bu performans değerlendirme ölçeği, BARS olarak da adlandırılır. Bu ölçek türünde her puan, bir davranışı temsil eder. Örneğin problem çözme becerisi için 1 ile 5 puanlık skalada 1 en düşük, 5 ise en yüksek puanı ifade eder. Her rol için farklı davranışın değerlendirilmesi gereken kurumlarda ya da departmanlarda, bu performans değerlendirme ölçeği sıklıkla kullanılır. Unutulmamalıdır ki bu ölçeğin kullanıldığı değerlendirmeler, detaylı bir süreci içerdiği için diğerlerine nazaran daha uzun sürebilir.

Grafik Değerlendirme Ölçekleri 

Personel performans değerlendirmesi nasıl yapılır, konusunu merak edenler için derlediğimiz bu yazıda sırada grafik değerlendirme ölçekleri yer alır. Adından da anlaşılacağı üzere bu ölçek, çalışanların performansını grafiksel düzlemde ölçmeyi hedefler. Örneğin ölçeğin “liderlik becerisi” olduğu bir grafik değerlendirmede, performans, zayıf ya da çok iyi arasında bir yerde gösterilir. Özellikle çok sayıda çalışana sahip büyük şirketlerde tercih edilen bu ölçekte; sütunlar, yatay çizgiler ve görseller kullanılır.

Sıklık Değerlendirme Ölçekleri 

Bu ölçek, şirket çalışanının belli kriterdeki bir performansı ne sıklıkla değiştirdiğini ölçmek için kullanılır. Örneğin performans değerlendirme formunda yer alan iletişim becerisi ölçeği, “nadiren”, “sık sık”, “her zaman” ya da “hiçbir zaman” ifadeleriyle değerlendirilir. 

Performans Değerlendirme Ölçeklerinin Önemi 

Performans değerlendirme ölçeklerinin önemi, şirketlerin hem çalışan gelişimini doğru şekilde takip edebilmesi hem de kurum içi verimliliği artırabilmesi açısından oldukça büyüktür. Bu ölçekler sayesinde yöneticiler, çalışanların güçlü ve gelişime açık yönlerini objektif biçimde görür. Böylece eğitim planlaması, terfi süreçleri, prim dağılımı ve görev tanımı düzenlemeleri daha sağlıklı ilerler. Ayrıca ölçme kriterlerinin net olması, çalışanların beklentileri anlamasını ve hedeflerine daha motive şekilde odaklanmasını da sağlar. Kısacası performans değerlendirme ölçekleri, adil ve sürdürülebilir bir çalışma kültürünün en önemli yapı taşlarından biridir.

Performans Değerlendirme Yöntemleri Nelerdir? 

Peki, performans değerlendirme yöntemleri nelerdir? Aşağıdaki listede pek çok şirkette kullanılan en yaygın performans değerlendirme yöntemleri hakkındaki detayları görebilirsiniz.

• Grup Değerlendirme Yöntemi: Bir çalışanın birden fazla yönetici tarafından değerlendirildiği yöntemdir. Bu yöntemde
• Eşli Karşılaştırma Yöntemi: Bir grubun çalışanlarının, aynı anda birbiriyle karşılaştırıldığı yöntemdir. Örneğin beş kişilik bir departmandaki bir kişinin performansı, diğeriyle kıyaslanır ve hangisinin daha iyi olduğuna karar verilir.
• Düz Sıralama Yöntemi: En çok kullanılan değerlendirme yöntemleri arasında yer alan düz sıralama yönteminde çalışanlar, en yüksekten en düşüğe doğru sıralanır. Yöneticiler tarafından en üst ve en alt çalışanlar belirlendikten sonra sırayla ortanca sıraya doğru ilerlenir. Büyük ölçekli şirketlerde çok da verimli olmayan bu yöntem, sistematik olmadığı gibi çabuk karar verme sonucunda hatalı da olabilir.
• Kontrol Listesi Yöntemi: İnsan Kaynakları yöneticisi tarafından hazırlanan kontrol listesi baz alınarak yapılan bir değerlendirme yöntemidir. Listede çalışan davranışlarına yönelik açıklayıcı ifadeler yer alır ve her ifadenin “Evet” ya da “Hayır” olmak üzere iki seçeneği bulunur.
• Gizli Değerlendirme Yöntemi: Adından da anlaşılacağı üzere gizli şekilde gerçekleştirilen bir değerlendirme yöntemidir. Çoğunlukla kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların terfi ya da devri için kullanılan bu yöntemde kıdemli yönetici, değerlendireceği personel hakkında gizli bir rapor hazırlar. Değerlendirenler dışında kimsenin görmemesi gereken bu rapor, mühürlü bir kapakla son merciye gönderilir.
• 360 Derece Değerlendirme Yöntemi: Geri bildirim temelli bir yöntemdir ve çalışanların motive kalabilmeleri için son derece önemlidir.  ilk kez 10940’larda yapılmaya başlanan bu değerlendirme metodunda çalışan; kendi amirinden, çalışma arkadaşlarından ve hatta müşterisinden bile geri bildirim alma şansı elde eder. Bazı durumlarda bu yöntemden elde edilen sonuçlar, ücretlendirme ya da terfi süreçlerinde de kullanılabilir.
• Yetkinliklere Dayalı Değerlendirme Yöntemi: Çalışanların başarılı olabilmesi için gereken beceri ve yetkinliklere odaklanan bu değerlendirme yönteminde temel amaç, çalışanın sahip olması gereken yetenekleri anlamasını sağlamaktır. Bu metot, çalışan motivasyonunu artırabileceği gibi, personel için gerekli olabilecek eğitimleri de gündeme getirebilir.

Ayrıca EVP Nedir? başlıklı yazımız da ilginizi çekebilir. Bu yazıda çalışan değer önermesinin ne demek olduğundan nasıl oluşturulduğuna, başarılı şirketlerin EVP uygulamalarından EVP’nin işletmelere sağladığı avantajlara pek çok konudaki detaylara ulaşabilirsiniz.